Poradnik turysty

EKWIPUNEK TURYSTYCZNY 

Obszerny, wyczerpujący temat materiał stworzony z myślą o osobach kompletujących sprzęt, szukających fachowej, ogólnej wiedzy. Miło jest go znać, ale nie należy specjalnie uczyć wszystkiego na pamięć J. Polecamy zajrzeć na proponowane strony www i uzupełnienie wiedzy teoretycznej o konkretne przykłady i obejrzenie najnowszych rozwiązań.    

„Można uprawiać turystykę bez nowoczesnego ekwipunku. Jednak -jego posiadanie ma wpływ na zdrowie i samopoczucie podczas wędrówki oraz pozwala usunąć wiele niedogodności - tak, że w końcu jedynymi ograniczeniami pozostają: słabość własnego organizmu i prawa przyrody. Oczywiście doskonała odzież i niezawodny sprzęt mają największe znaczenie, kiedy wyruszasz na wyprawę w warunkach ekstremalnych, z dala od ludzkich - siedzib, narażony na niskie temperatury, opady deszczu lub śniegu.   Jeśli odwiedziłeś już sklepy turystyczne, wiesz, że nowoczesny ekwipunek jest dość kosztowny. Rozłóż, więc kompletowanie go nawet na kilka lat. Zakupów dokonuj rozważnie, wybieraj rzeczy dobrej jakości. Na pierwsze eskapady możesz pożyczyć sprzęt od znajomych lub zastąpić nowoczesną odzież klasycznymi swetrami czy skafandrami - aż osiągniesz doświadczenie, które pozwoli ci dokonać wyboru tego, co najbardziej odpowiada twoim indywidualnym potrzebom. Dla wielu turystów nowy śpiwór, ergonomiczny plecak czy „oddychająca" kurtka to efekt wielu wyrzeczeń i długiego oszczędzania. Warto jednak zainwestować w taki zakup, bowiem porządny ekwipunek, przy właściwym użytkowaniu i konserwacji, może służyć wiele lat. Nie znajdziesz tu konkretnych wskazówek, jakie marki czy modele kupować, ale zorientujesz się, na jakie właściwości wyposażenia należy zwracać uwagę. Planując zakup, zasięgnij rady kogoś bardziej doświadczonego lub wypytaj o szczegóły kompetentnego sprzedawcę w sklepie turystycznym. Możesz także poprosić go o katalogi wydawane przez producentów ubioru i ekwipunku turystycznego lub odwiedzić strony internetowe, zawierające bardzo szczegółowe opisy różnych produktów. Warto wiedzieć, że zagadnieniem dostosowania wszelkiego rodzaju sprzętu i urządzeń do właściwości ludzkiego organizmu zajmuje się ergonomia. Wyposażenie turysty również jest przedmiotem jej zainteresowania.  

ZESTAW EKWIPUNKU:

1.    Dokumenty (dowód osobisty, paszport, legitymacje uprawniają­ce do zniżek) - w wodoszczelnej saszetce, np. zawieszonej na szyi.

2.    Ubranie Turysta, oddalony od ludzkich siedzib i bezpiecznych schronień, poddany prawom przyrody - jest o wiele bardziej narażony na wpływ warunków klimatycznych niż siedzący w wygodnym fotelu mieszczuch. Marzeniem wędrowców zawsze była odzież doskonała - lekka, ciepła, umożliwiająca skórze oddychanie, niekrępująca ruchów, chroniąca przed deszczem, śniegiem i wiatrem. Wykorzystywano na nią najlepsze naturalne surowce - bawełnę, wełnę i ptasi puch. W końcu jednak nowoczesne technologie pozwoliły stworzyć tkaniny i dzianiny ze sztucznych włókien - termo-aktywne i „oddychające", o właściwościach doskonalszych niż najlepsze naturalne materiały. Nowoczesne tworzywa są ciągle doskonalone, technologie stają się coraz bardziej popularne, a oferta producentów coraz bogatsza. Przed każdym zakupem warto, więc sięgnąć po najnowsze katalogi i porównać zarówno właściwości, ceny, jak i rozwiązania konstrukcyjne różnych firm

Ubiór turysty powinien zapewniać:

Komfort termiczny Odzież ma za zadanie chronić organizm przed przegrzaniem i wychłodzeniem. Rolę termoizolatora spełnia warstwa powietrza uwięziona pomiędzy warstwami materiału lub w samej jego strukturze (podobnie jest u zwierząt, gdzie powietrze zatrzymuje gęste futro lub pióra). Uwięzione powietrze zapobiega przewodzeniu ciepła od skóry na zewnątrz, a jego wypromieniowaniu i unoszeniu przeciwdziałają wierzchnie warstwy odzieży. Odparowywanie potu Przy zwiększonym wysiłku fizycznym (nawet w bardzo niskich temperaturach) występuje intensywne pocenie się, więc odzież powinna umożliwić jak najbardziej efektywne odparowywanie potu. Uwaga! Nie chodzi o to, aby zapobiegać poceniu się, bowiem proces ten jest najskuteczniejszym sposobem odprowadzania nadmiaru ciepła, wytworzonego przez pracujące mięśnie. Rzecz w tym, aby pot mógł bez przeszkód parować z powierzchni skóry (w przeciwnym razie odzież staje się wilgotna). Utrudnione parowanie potu, a tym samym nieefektywne chłodzenie organizmu sprawia, że człowiek poci się jeszcze intensywniej, bardziej się przy tym odwadniając.

Wodoszczelność i ochrona przed wiatrem Nie trzeba nikogo przekonywać, że odzież chroniąca przed złymi warunkami pogodowymi musi być wodo- i wiatroszczelna. Wilgoć i wiatr sprzyjają wychłodzeniu do tego stopnia, że nawet przy temperaturze nieco powyżej zera mogą spowodować odmrożenia. Ubiór turysty, dostosowany do naszego klimatu i pory roku oraz przewidywanej podczas wędrówki pogody - powinien być wy­godny; lekki i przede wszystkim - nie krępować ruchów. Ważne są przy tym nie tylko użyte materiały, ale i rozwiązania konstrukcyj­ne. Ma to głównie znaczenie w warstwie zewnętrznej ubioru - kroju kurtek, skafandrów i spodni. Odzież dobieramy przede wszystkim w zależności od pory roku, terenu i formy wędrówki. Powinna być ciepła i lekka, a także miła w kontakcie ze skórą. Najwłaściwsze jest ubieranie się „na cebulkę", czyli warstwowo. Kiedy robi się gorąco, można poszczególne warstwy stopniowo rozpinać lub zdejmować - i później kolejno zakładać, kiedy zaczyna się marznąć.

2.1.   Bielizna (koszulki, majtki, kalesony), która odprowadza pot z powierzchni skóry na zewnątrz. Rozprowadza jego krople wzdłuż włókien na jak największej powierzchni ubioru, co ułatwia parowanie. Bielizna może być z włókien naturalnych (bawełna), ale produkuje się również włókna sztuczne, które mają lepsze od naturalnych właściwości. Wykonane z nich dzianiny chronią nie tylko przed przepoceniem, ale także przed utratą ciepła, ponadto są lekkie i przyjazne dla skóry (np. RhovylOn czy Thermax). Bielizna termoaktywna powinna być obcisła (tylko wtedy odprowadza pot z powierzchni skóry), ale nie może krępować ruchów. Trzeba ją utrzymywać w bezwzględnej czystości, więc w czasie wędrówki staraj się ją wyprać czy choćby przepłukać przynajmniej, co drugi dzień.

2.2.  Koszulki z krótkimi rękawami,

2.3.  Skarpety Skarpeta powinna uła­twiać odparowywanie potu, być miękka i wytrzymała na przetarcie. Należy unikać skarpet z tradycyjnych włókien sztucznych (elana, stylon). W upalne dni można nosić skarpety z „oddychających" dzianin (trekkingowe). Są one grube i miękkie, co daje dodatkową amortyzację i umożliwia cyrkulację powietrza między stopą a butem. W palcach i na piętach takie skarpety są często wzmacniane Kevlarem - materiałem, którego używa się m.in. do produkcji kamizelek kuloodpornych. Zimą, jeżeli nie masz ocieplanych butów, załóż dwie pary skar­pet, gdy nosisz skarpety z włókien naturalnych - najpierw cienkie (bawełniane), a na nie grube (wełniane). To rozwiązanie zapewnia ciepło i zapobiega otarciom stopy w czasie chodzenia.

2.4.  Sweter lub pulower z polaru. Podstawowym zadaniem tej warstwy jest ochrona organizmu przed wychłodzeniem. Dodatkowo pośredniczy ona w przewodzeniu pary wodnej na zewnątrz. Materiał, z którego szyte są ubiory tej warstwy, powinien być puszysty, aby w swojej strukturze pomieścić jak najwięcej powietrza. Ponadto musi zapewniać swobodne przenikanie pary wodnej na zewnątrz. Dawniej niepodzielnie królowała tu wełna. Przed kilku laty wyparły ją produkty firmy Malden Mills o wspólnej nazwie Polartec, czyli popularne „polary". Materiały typu „polar", o podobnych, choć znacząco gorszych od Polartecu właściwościach, produkuje dziś także wiele innych firm. Wytwarza się je z włókien poliestrowych (czasami łączonych z lycrą, bawełną, wełną lub nylonem - dla uzyskania dodatkowych właściwości). Polartec nie wchłania zapachów, jest odporny na zadrapania i wyciągnięcia nitek, nie kurczy się w praniu ani nie rozciąga. Jest dużo lżejszy od wełny (włókno polartekowe o długości 40 km waży mniej niż woda na łyżeczce herbaty), trwały i łatwo się pierze. Ciekawostką jest fakt, że niektóre włókna z serii Polartec powstają z przetworzonych butelek PET. Polartec produkuje się w trzech grubościach. Polartec serii 100 (którego m2 waży 100-199 g) to materiał na cienkie pulowery i koszulki. Bluza z Polartecu 200 (m2 waży 200-300 g) wystarczy w naszym klimacie na wędrówki od wiosny do jesieni, a w zimie przyda się gruba bluza z Polartecu 300 (m2 waży 300-400 g). Oczywiście, w miarę potrzeb, odzież z polaru można łączyć, zakładając kolejne warstwy. W chłodne dni przydają się również uszyte z dzianiny polarowej spodnie, czapki i rękawiczki. W czasie niepewnej pogody nie należy polegać wyłącznie na odzieży z polaru - wodoodporność dzianiny polarowej jest dość niska. Na szczęście, nawet po całkowitym przemoknięciu polary wchłaniają bardzo mało wody, najwyżej 1% swojej masy. Ta właściwość - praktycznie sprowadzająca się do nie wchłaniania wody - nazywana jest hydrofobowością.

2.5.  Kurtka z polaru,

2.6.  Ubranie do spania,

2.7.  Okrycie przeciwdeszczowe, przeciwwietrzne Ta warstwa chroni ciało przed deszczem, śniegiem i wiatrem. Materiał, z którego jest wykonana, powinien również zapewniać dobrą oddychalność. Dziś najlepiej spełnia te warunki odzież szyta z tkanin membranowych. Pierwszymi ubiorami wyposażonymi w membranę o takich właściwościach były skafandry kosmiczne. Membrana ta, pod nazwą Gore Tex, trafiła następnie do przemysłu odzieżowego. Do tej pory jest najlepszą tego typu konstrukcją na świecie, chociaż powstało już wiele innych, o podobnych właściwościach, ale tańszych, np. Hydrotex, Bretex, Climatex. W stosunku do Gore Texu mają one jednak obniżone parametry wodoodporności i oddychalności. Membrany stosowane w produkcji tkanin oddychających, nieprzemakalnych i wiatroszczelnych zawierają pory wielokrotnie mniejsze od kropli wody (dzięki temu nie przepuszczają deszczu), a jednocześnie dużo większe od cząsteczek pary wodnej (co umożliwia odparowywanie potu). Struktura membrany zatrzymuje także podmuchy wiatru, które „wplątują się" w skłębione rozgałęzienia włókien i nie przenikają dalej. Z tkanin membranowych szyje się kurtki, kombinezony, spodnie1 getry. Te części ubioru powinny być odporne na przebicia, rozdarcia i przetarcia. W tym celu w miejscach newralgicznych (łokcie, kolana) często stosuje się Cordurę, która odznacza się dużą trwałością. Odzież zewnętrzna ma zwykle od spod nylonową siateczkę (letnia) lub podpinkę z cienkiego polaru (zimowa). Zdecydowanie tańsze niż odzież z tkanin membranowych, są ubiory z nylonu (np. typu Ripstop), chroniące przed deszczem, a także odporne na rozdarcia. Ubiory z tego materiału zabierają niewiele miejsca i znakomicie nadają się na krótkie wypady (kurtka w saszetce to pakunek wielkości dłoni, który można np. przytroczyć do pasa). Jeśli jednak nie masz jeszcze żadnego nowoczesnego, wodoodpornego okrycia, zabierz na wycieczkę przynajmniej tradycyjny ortalionowy skafander. O tym, że wszystkie warstwy ubioru są ważne, przekonasz się, wyobrażając sobie następującą sytuację. Masz na sobie ubranie, którego warstwa środkowa (bluza z polaru) i zewnętrzna (kurtki z Gore Texu) są wykonane z materiałów o doskonałej oddychalności, ale warstwa wewnętrzna zatrzymuje cały pot przy ciele (np. podkoszulka z włókien sztucznych starego typu) - w takim przypadku wspaniałe właściwości ubrań „oddychających" stają się zupełnie nieprzydatne! Niektórzy twierdzą, że lepiej założyć nawet gruby polar na gołe ciało niż pod spód bawełnianą koszulkę. Oczywiście, klasyczny bawełniany T-shirt zawsze będzie dobry na upalne, letnie dni. Najpraktyczniejsza jest kurtka sięgająca do połowy uda (niektóre modele mają przedłużony tył). Podstawowe znaczenie dla funk­cjonalności kurtki ma konstrukcja kaptura (powinien być przyszy­ty i chowany w kołnierzu, mieć regulowaną głębokość i obwód wokół twarzy) oraz, kołnierza (powinien zasłaniać całą szyję). Polartec Do standardu należy już zamek błyskawiczny otwie­rany zarówno z góry, jak i z dołu (rozpięcie kurtki z dołu znacznie ułatwia poruszanie się). Inne rozwiązania waż­ne ze względu na wiatro- i wodoszczelność to: wewnętrzne mankiety ze ściągaczami, - fartuch ze ściągaczem zapobiegający przedo­stawaniu się wody i wiatru pod kurtkę, - regulacja obwodu w pasie i u dołu kurtki, - podwójna listwa chroniąca zamek. Rozcięcia pod pachami lub na plecach działają jak wywietrzni­ki i ułatwiają regulację temperatury ciała.

2.8.     Spodnie chroniące przed wiatrem, deszczem i śniegiem, spodnie szyje się z materiałów z membraną zapewniającą oddychalność, a wytrzymałość nadaje im np. Cordura czy Taslan. Sięgają powyżej pasa, z reguły podtrzymywane są przy pomocy szelek. Dzięki temu są wygodne i dobrze chronią przed przemoczeniem i przewianiem. Nogawki mają zwykle za­pinane z boku na zamki błyskawiczne, co ułatwia ich szyb­kie zakładanie i zdejmowanie na trasie ( bez ściągania butów). Mogą mieć także ściągacze, chroniące przed śniegiem i błotem.

2.9.     Buty (na wędrówkę, na biwak). Dla turysty pieszego buty są najważniejszym elementem ekwipun­ku, mają ogromny wpływ na komfort, bezpieczeństwo i przyjem­ność wędrówki. Znaczenie odpowiednich do warunków terenowych i klimatycznych, dobrze dopasowanych do wielkości i kształtu sto­py butów docenia się przede wszystkim w trudnym terenie, na trwa­jącej wiele dni wyprawie. Z punktu widzenia ergonomii dobry but turystyczny powinien zapewnić: Amortyzację wstrząsów Każdy z tysięcy wstrząsów powtarzających się przy kolejnym kroku przenosi się na kolana, a następnie wyżej - na biodra, kręgosłup i wreszcie głowę, w tym większym stopniu, im gorszą amortyza­cję zapewnia but. Ma to znaczenie nie tylko dla stanu stóp, ale także kolan, kręgosłupa oraz narządów wewnętrznych. Występu­jące niekiedy po wędrówce bóle kręgosłupa mogą być spowodo­wane nie nadmiernym ciężarem plecaka, ale właśnie - licznymi wstrząsami podczas marszu. Najczęściej stoso­wane rozwiązanie zapewniające amortyzację to komory powietrzne w podeszwie i wkładki wy­konane z tworzyw piankowych. Ochronę stawów skokowych przed skręceniem  Zapewnia but, który sięga za kostkę, tworząc wokół niej rodzaj kołnierza. Ochronę okolicy kostek przed urazami i odgnieceniem W tym celu sztywne krawędzie wysokiej cho­lewy wykończone są szczególnie miękką wy-ściółką. Ochronę palców Przed uderzeniami o kamienie zabezpieczają palce specjalne wkład­ki wzmacniające noski. Ochronę ścięgien Achillesa Przed nadmiernym obciążeniem chroni ścięgna usztywnienie cho­lewki w tej części. But powinien także chronić stopę przed przemoczeniem i zapoce­niem. Wilgoć sprzyja, bowiem odmrożeniom, odparzeniom i powsta­waniu pęcherzy. Poza tym uczucie wilgoci, zimna lub przegrzania w butach nie należy do przyjemnych i niejednego miłośnika woj­skowych opinaczy skłoniło w końcu do zainwestowania w nowo­czesne obuwie turystyczne. Szczególnie ważny jest wybór butów na wędrówkę w górach. Różne modele obuwia przystosowane są do określonych typów aktywności górskiej - od spacerów po wygodnych szlakach po wędrówkę po śniegu i lodzie oraz wspinaczkę w skale. Buty nie są bez znaczenia także dla rowerzysty. Uwaga! Oprócz butów przeznaczonych do marszu zabierz na wędrówkę sandały, tenisówki lub inne wygodne i lekkie obuwie. Pozwoli ono odpocząć twoim stopom i jest niezastąpione na biwa­ku lub w schronisku.

PODESZWA W nowoczesnych butach podeszwa jest wielowarstwowa. Poszczególne warstwy odpowiedzialne są za różne właściwości: przyczepność, amortyzację, sztywność itp. Idealna podeszwa powinna gwarantować wysoką przyczepność do podłoża. Zapewnia ją materiał, z którego została wykonana warstwa zewnętrzna podeszwy - zelówka, zrobiona zwykle z gumy o odpowied­nim składzie. Istotny jest też kształt bieżnika, który powinien być od­powiedni do terenu wędrówki, np.: - do równinnych spacerów - bieżnik niezbyt głęboki, - do chodzenia w trudnym terenie skalistym - bieżnik głębo­ki, o skomplikowanym rysunku, odmienny w różnych strefach podeszwy, - do chodzenia w terenie pod­mokłym, bagiennym - bież­nik płytki, z szerokimi wgłę­bieniami. Opracowano też kształty bieżnika pozwalające na „samooczyszczanie" się podeszwy, czyli usuwanie z niej kamieni i błota pod­czas marszu, co jest szczególnie istotne dla bezpieczeństwa wę­drówki w górach. Do lekkiego trekkingu lepsza jest podeszwa niezbyt sztywna, wtedy chodzi się wygodniej. Im bardziej ekstremalne warunki użytkowania, tym po­deszwa powinna być sztywniejsza. Dobra podeszwa jest również odporna na ścieranie, nie pęka pod bardzo dużym obciążeniem i w niskich temperaturach (nawet -30°C).

CHOLEWKA Bardzo istotny jest materiał, z jakiego została zrobiona. Powinien być wodoodporny (warstwa zewnętrzna) i wchłaniający pot (war­stwa wewnętrzna). Warstwa zewnętrzna może być wykonana z ma­teriałów naturalnych, tj. skóra licowana, nubuk lub sztucznych (np. Cordura). Doświadczeni turyści twierdzą, że największą oddychalnością i wodoodpornością, po odpowiednim zaimpregnowaniu, charakteryzuje się nubuk. Tkanina membranowa typu Gore Tex może stanowić środkową warstwę cholewki, zaś wewnętrzną -materiał intensywnie odprowadzający na zewnątrz pot, czasami nasycony substan­cjami o właściwościach bakteriobójczych. Na pewno nie wchodzą w grę buty ze skaju i podobnych tworzyw sztucznych, nietrwałe i „nieoddychające". Buty przeznaczone do intensywnej wędrówki powinny mieć cho­lewkę wysoką, obejmującą kostkę, wykończoną miękkim kołnie­rzem. Podobnie jak podeszwa, cholewka powinna być odpowiednio sztywna, im trudniejsze warunki wędrówki, tym sztywniejsza. Bezwzględnie takie buty muszą być sznurowane, nie do przyjęcia są zapinane na rzepy czy suwaki. Tylko sznurowanie pozwala do­pasować but do kształtu nogi, jest przy tym najbardziej niezawod­nym sposobem zapięcia. Cholewka zaopatrzona jest w język, na całej swojej długości połączony z nią fałdami cienkiej skóry lub tkaniny. Dzięki temu do buta nie przedostają się kamyki i śnieg, nie wlewa się tędy woda. Słaby punkt konstrukcji stanowią szwy. Im jest ich mniej, tym mniej miejsc, przez które woda może dostać się do buta. Szwy to także słabe miejsca z uwagi na możliwość przetarcia się nici. Nic dziwnego, więc że buty przeznaczone do ekstremalnych wędró­wek bywają wykonane z jednego kawałka skóry. Aby, jak najle­piej zabezpieczyć but przed przemoczeniem, do szycia stosuje się nici hydrofobowe, a szwy dodatkowo podkleja się na gorąco specjalną taśmą. Produkuje się także buty, które są wyłącznie klejo­ne. Na większą wyprawę nie wybieraj się jednak w takim obuwiu (z uwagi na niebezpieczeństwo rozklejenia, szczególnie podczas suszenia). Tył cholewki (pięta) powinien być wzmocniony, nadawać butom stabilność, wzmocnione powinny być również palce, a w nie­których modelach stosuje się dodatkowe osłony na kostki. Połą­czenie wierzchu buta z podeszwą chroni wysoka garda, zapobie­gającą przenikaniu wody i przetarciom.

JAK WYBRAĆ ODPOWIEDNIE BUTY? Różne właściwości oglądanego w sklepie obuwia można odczytać z załączonych metek i atestów, o niektóre parametry trzeba zapy­tać sprzedawcę lub sprawdzić je w katalogach. Nigdy nie należy spieszyć się z zakupem, lepiej poświęcić więcej czasu i znaleźć idealną dla siebie parę. Buty są naprawdę bardzo ważne. Jeśli za­mierzasz kompletować ekwipunek w ciągu dłuższego czasu - za­planuj buty jako pierwszy zakup.

PRZEZNACZENIE BUTÓW Najpierw zdecyduj, w jakim terenie i w jakich warunkach klima­tycznych chcesz ich używać. Im bardziej ekstremalne warunki użyt­kowania, tym sztywniejszy powinien być but, o większej odporności mechanicznej, bardziej wodoodporny i lepiej izolujący od zimna. Trzeba jednak liczyć się z tym, że nieco gorzej przepuszcza parę wodną i jest ciężki. Dlatego, jeżeli chcesz wykorzystywać swoje buty wyłącznie latem i w górach takich jak Bieszczady, lepiej wy­bierz lżejszy model.

Buty do lekkiego trekkingu Mogą być z niską cholewką, nawet  niezasłaniającą kostki, lekkie, dobrze wentylowane. Podeszwa nie powinna być sztywna, lepsza jest sprężysta, która sprawia, że chodzi się bardziej kom­fortowo. Nie musi mieć głębokiego bieżnika, na utwardzonych drogach czy trawiastym pod­łożu sprawdzają się nawet adidasy. Wy­soka wodoodporność butów nie jest tu bezwzględnie konieczna, podczas ta­kiej wędrówki zwykle mamy możliwość wysuszenia ich. Mogą być wykonane ze skóry (warstwa zewnętrzna i wewnętrzna cholewki), ale równie dobre są z tkaniny (np. Cordury) łączonej ze skórą licowaną lub nubukową. Wykonane z tkaniny łatwiej przemakają, ale też dużo szybciej schną. Są przy tym zwykle tańsze, co też nie jest bez znaczenia. W takich butach dobrze chodzi się po ulicach i utwardzonych drogach, można w nich wejść do muzeum i wygodnie jechać pociągiem lub autobusem.

Buty w góry typu Bieszczady Nie powinny być za ciężkie. Podeszwa z grubszym bieżni­kiem, najlepiej samooczyszczająca, dość sztywna. Cholew­ka powinna obejmować kostkę. Sprawdzają się tu buty ze skóry połączonej z tkaniną (dobrze, jeśli cho­lewka zawiera warstwę membranową - bar­dzo pożądana jest wodoodporność i „oddychalność"). Nadają się do wędrówki po błotnistych górskich ścieżkach, a także miejskich ulicach. W takich butach można w naszym klimacie wędrować od wio­sny do jesieni, ewentualnie ocieplając je grubą skarpetą. Na zimo­wą wędrówkę lepiej założyć cięższe, skórzane obuwie, dobrze chroniące przed zimnem i śniegiem, ze sztywniejszą podeszwą.

Buty na wędrówkę w terenie skalnym, po śniegu i lodzie Rzecz jasna, sięgające za kostkę (cholewka wysokości 15-20 cm). Większość użytkowników nadal preferuje w takich warun­kach buty skórzane. Cholewka powinna być sztywna, ści­śle obejmować kostkę i pozwalać na dokładne dopasowanie buta za pomocą sznurowania. Im mniej szwów, tym le­piej. Podeszwa oczywiście musi być sztywna, najle­piej ze specjalną wkładką (pozwala utrzymać się na niewielkich występach skalnych i wy­rąbywać butem stopnie w śniegu), odporna na ścieranie. Musi mieć dużą przyczep­ność, a więc preferowana jest zelówka z urozmaiconym bieżnikiem, z twardej gumy mikroporowatej, samooczyszczająca się. Buty muszą mieć wysoki, gumowy rant. Niektóre buty pozwalają na zamocowanie raków automatycznych. Nawet najcięższe buty nie powinny ważyć więcej niż 2 kg.

ROZMIAR Rozmiar butów turystycznych należy tak dobrać, aby stopa nie „la­tała", a jednocześnie pozostawał minimalny luz na wypadek jej spuchnięcia, (co podczas dłuższej wędrówki jest najzupełniej nor­malne). Najlepiej, więc kupować buty po południu, kiedy noga jest nieco nabrzmiała i mierzyć je na najgrubsze skarpety, jakie będą do nich noszone. Modele różnych firm, z poszczególnych kolekcji lub linii pro­jektowych różnią się zwykle kształtem cholewki. Lepiej przymie­rzyć więcej par, nawet w różnych sklepach i dobrać najbardziej pasującą - nie tylko do długości stopy, ale także wysokości podbicia, kształtu palców itp. Niektórzy producenci oferują buty w różnych tęgościach. Warto wiedzieć, że produkuje się także buty turystycz­ne uwzględniające właściwości anatomiczne damskiej stopy. Buty muszą być wygodne - nic nie powinno uciskać stopy, a palce muszą mieć pewną swobodę ruchu. Każdy ucisk upośledza krążenie i w zimie może przyczynić się do powstania odmrożeń. Ucisk może również spowodować zdeformowanie paznokci lub palców stóp. Kupując buty nie wystarczy tylko stanąć w mierzonym obuwiu. Koniecznie trzeba przejść się po sklepie. Można wykonać kilka kroków - jak przy wchodzeniu pod górę - i sprawdzić, czy palce nie uderzają o przód buta, a później - stąpając jak przy schodzeniu- przekonać się, czy pięta nie ucieka do tyłu. Aby przekonać się, czy podeszwa jest wystarczająco sztywna do wędrówki po ska­łach, najlepiej stanąć na wąskiej krawędzi i sprawdzić, czy można się na niej utrzymać. Buty za duże, podobnie jak za małe, mogą powodować otarcia stóp i pęcherze. Jeżeli jednak nie uda się dobrać idealnie dopaso­wanych - wybierz odrobinę za duże (miejsce w bucie możesz wy­pełnić grubszymi skarpetami). Niektórzy uważają, że buty są dobrze dobrane, jeśli - po dosunięciu palców do przodu - od strony pięty można jeszcze bez problemu wcisnąć palec. Źle dobrane obuwie na krótkiej wycieczce nie da się zbytnio we znaki, ale na trasie liczącej kilkanaście czy kilkadziesiąt kilometrów może dotkliwie poranić nogi. Średni krok dorosłego człowieka w trud­nym terenie mierzy ok. 50 cm długości. Oznacza to, że na trasie 30 km mikrouraz powodowany przez but powtarza się 30 tyś. razy.

NOWE BUTY Z całą pewnością nie należy wyruszać na dłuższą wędrówkę w no­wych, „nierozchodzonych" butach. „Rozchodzenie" polega na tym, że przez kilka kolejnych dni chodzi się w nich po kilka godzin, z dnia na dzień dłużej. Jeśli nawet od zupełnie nowej pary porobią ci się otarcia, odłóż obuwie do wygojenia się nóg i operację cho­dzenia powtórz za parę dni. Może okaże się wtedy, że kształt bu­tów dostosował się już do nogi właściciela i nic nie uwiera.

CZYSZCZENIE l KONSERWACJA OBUWIA Buty mogą służyć wiele lat, chociaż oczywiście sporo zależy od sposobu, w jaki obchodzisz się z nimi. Po każdej wędrówce należy wyjąć sznurowadła i wkładki, wy­wietrzyć i wysuszyć buty. Należy robić to w naturalnych warun­kach, z dala od źródeł ciepła (zbyt gwałtowne ogrzewanie może spowodować pękanie skóry, a także rozklejanie się podeszwy i cho­lewki). Buty wypchaj gazetami i zmieniaj je kilkakrotnie, aż obu­wie będzie suche. Czyszcząc buty szmatką, lekko zwilżoną wodą z mydłem. Do butów skórzanych nie używaj detergentów (np. proszków do prania), które niszczą właściwości garbowanej skóry. Buty należy, co pewien czas impregnować (koniecznie po każ­dym sezonie, ale warto i częściej). Dawniej stosowano do impre­gnacji skórzanych butów preparaty domowej produkcji, wykonane na bazie wosku lub parafiny. Dziś' lepiej posłużyć się gotowym środkiem, wygodnym w użyciu (np. w sprayu). Odpowiednie pre­paraty pozwalają również impregnować buty z tkanin. Dobre impregnaty produkuje np. firma Nikwax. Każdy służy do innego rodzaju materiału - do Cordury, nylonu, skóry licowej czy nubuku (np. preparatami silikonowymi nie należy traktować butów skó­rzanych). Trzeba też wiedzieć, że mimo regularnej impregnacji buty z biegiem czasu tracą swoją wodoodporność. Ważne, aby w czasie długiego przechowywania buty nie były niczym przyciśnięte ani zgięte. Najlepszym sposobem przechowy­wania jest umieszczenie obuwia na specjalnych prawidłach, jeśli to niemożliwe, dobrze wypchać je gazetami.

2.10. Rękawiczki, czapka, szalik, nakrycie głowy chroniące przed słońcem, Nakrycie głowy: Noszenie czapki w chłodne dni jest bardzo ważne, ponieważ czło­wiek traci przez głowę nawet do 30% ciepła. Czapka może być wykonana z polaru, wełny lub innego materiału. Powinna zakry­wać-uszy. Trzeba pamiętać, że nie mniej skutecznie niż mróz wychładza silny wiatr. Włóczkowa czapeczka na głowie żeglarza w środku lata jest, zatem nie tylko przejawem przywiązania do tradycyjnego stylu, ale także zdrowego rozsądku. Istotna jest również ochrona przed słoń­cem - w takich sytuacjach przydaje się kapelusz z szerokim rondem lub chociażby czapka z daszkiem. Z kolei, jeżeli w czasie deszczu włożysz taką czapkę pod kaptur, krople nie będą kapały ci na nos Rękawiczki: Na chłodne dni odpowiednie będą pięciopalcowe z Polartecu. Na duże mrozy warto przygotować dwie pary ręka­wic, tj. polartekowe i nieprzemakalne, jednopalcowe. Te drugie często posiadają membranę goretexową, ściągacz w nadgarstku i długi, luźny mankiet. Dolna powierzchnia bywa wzmacniana skórą, Cordura, a nawet Kevlarem.

2.11. Getry śnieżne (stuputy, owiewki) Bardzo potrzebne, nie tylko w górach. Zimą chronią przed przenikaniem śniegu do butów i przemoczeniem nogawek. Niektórzy używają ich również latem w błotnistym terenie lub idąc przez wysoką, mokrą trawę. Szyje się je z materiałów wodoodpornych.

3.   Przybory toaletowe

3.1. żel pod prysznic, szczoteczka i pasta do zę­bów, przybory do golenia, szczoteczka do rąk.

3.2. ręczniki,

3.3. papier toaletowy, chusteczki higieniczne.

4.    Sprzęt biwakowy

4.1. Namiot,

4.2. Śpiwór, Dziś trudno wyobrazić sobie nocleg w namiocie lub szałasie bez śpiwora, a przydaje się on również podczas pobytu w schronisku. Podstawową funkcją śpiwora jest ochrona ciała przed chłodem. W tym celu wykorzystuje się tę samą zasadę, co w przypadku odzieży termoaktywnej: powietrze (uwięzione w strukturze wy­pełnienia śpiwora) pełni rolę warstwy izolacyjnej i utrzy­muje ciepło przy ciele.

KSZTAŁT Tradycyjne śpiwory mają postać prostokąta, zapinanego z dwóch stron na zamek błyskawiczny, po rozpięciu, którego uzyskuje się coś w rodzaju zwykłej kołdry. Takie śpiwory wygodnie łączy się zam­kami w podwójne, szerokie posłanie. Od kilku lat królują jednak śpiwory o kształcie mumii (inaczej: sar­kofagu), dopasowane do sylwetki śpiącego, zwężające się w kierun­ku stóp. Taki kształt eliminuje niepotrzebną przestrzeń w no­gach śpiwora, czyli sprawia, że śpiwór może być mniejszy, a więc i lżejszy, w dodatku dokładnie układa się wokół ciała, przez co zmniejsza w środku ilość koniecz­nego do ogrzania powietrza.

WYPEŁNIENIE Do przeszłości należą już śpiwory wypełnione włóknem anilany, pikowane na wylot jak domowe kołdry - ciężkie i nieprzydatne w niskich temperaturach. Śpiwory, w których wykorzystano nowe, polimerowe włókna w formie cieniutkich rurek, są ciepłe i lekkie. Po ściśnięciu w worku zajmują niewiele miejsca, a po rozłożeniu śpiwora, dzięki swojej sprężystości, rozprostowują się, tworząc strukturę zawierającą dużo powietrza. Nadal jednak za najlepiej izolujące uważa się śpiwory z natu­ralnego puchu (najlepszy jest puch gęsi, który miesza się w odpo­wiednich proporcjach z drobnym pierzem). Są one jeszcze lżejsze i zajmują po zwinięciu mniej miejsca niż te z wypełnieniem sztucz­nym. Puchowych śpiworów używa się w ekstremalnych warun­kach. Niestety, po przemoknięciu tracą w dużej mierze swoje walory - trzeba, więc chronić je przed deszczem, śniegiem, nie nadają się także dla wodniaków. Zmoczone - schną dłużej niż wypełnione sztucznym puchem (nawet kilka dni). Łatwo przenikają, zapacha­mi, więc używając śpiworów z naturalnego puchu, trzeba szcze­gólnie dbać o higienę. Ponadto śpiwory puchowe są znacznie droższe od śpiworów z włókien sztucznych. Początkujący turyści, którzy nie zamierzają biwakować w bardzo niskich temperaturach, mogą z pewnością z nich zrezygnować. Jeśli już zdecydujesz się na śpiwór puchowy, zwróć uwagę na to, czy przez pokrycie lub szwy nie wydostaje się wypełnienie. Kilka źdźbeł nie powinno cię niepokoić, jednak śpiwora, który traci wię­cej puchu, nie warto kupować. Zakres temperatur, do jakich przeznaczony jest śpiwór, zależy nie tylko od rodzaju wypełnienia, ale także od jego organizacji. Śpiwory mogą być jedno- i wielowarstwowe. Cieplejsze, (ale i droż­sze) są oczywiście śpiwory wielowarstwowe.

POKRYCIE Pokrycie zewnętrzne i wewnętrzne śpiwora musi być wykonane z gęstego materiału (np. nylonu), który zapobiega wydostawaniu się puchu lub włókien. Niektóre droższe modele mają pokrycie z materiału oddychającego - to bardzo korzystne dla użytkownika rozwiązanie. Śpiwory, w których pokrycie wewnętrzne uszyte jest z bawełny, nylonu z domieszką bawełny lub z tkaniny wiskozowo-bawełnianej, są przyjemniejsze dla użytkownika, ale cięższe. Dobrym rozwiązaniem jest przypinany na rzepy wkład do śpiwo­ra, najlepiej uszyty z cienkiego polaru. Taki wkład jest lekki, przy­jemny dla skóry, podnosi właściwości izolacyjne śpiwora i ułatwia zachowanie higieny („pościel" z polaru można przepłukać nawet na biwaku).

SZCZEGÓŁY KONSTRUKCYJNE Zamek błyskawiczny śpiwora powinien rozpinać się zarówno z do­łu, jak i z góry, a także od zewnątrz i wewnątrz. Od strony we­wnętrznej osłania go plisa z tkaniny, która chroni śpiącego przed kontaktem z zimnym metalem. Dobre konstrukcje mają kaptury, zwykle ściągane wokół twarzy, a także regulowane kołnierze przy szyi. Niektóre modele mają w stopach zamocowaną kołderkę, któ­ra pozwala dodatkowo ocieplić nogi lub ulokować pod nią buty czy inne rzeczy, które chcemy uchronić przed wyziębieniem. Przy­datnym rozwiązaniem jest również wszyta od wewnątrz kieszon­ka, w której można schować różne drobiazgi, np. okulary. Kiedy jest zimno, zapnij śpiwór do samego końca, a na głowę nałóż kaptur. Kiedy jest ci ciepło, poluzuj ściągacze i odepnij su­wak zarówno od góry, jak i od dołu, aby zapewnić lepszą cyrkula­cję powietrza. Decydując się na zakup, możesz: kupić śpiwór przeznaczony do używania w ściśle określo­nych warunkach, - kupić dwa śpiwory: wiosenno-letni i jesienno-zimowy, - kupić jeden, który będzie odpowiedni na wszystkie pory roku i w większości sytuacji pozwoli, jeśli nie komfortowo, to względnie wygodnie przetrwać noc. Lepiej przy tym kupić śpiwór trochę „za ciepły" niż „za zimny". Większość czytelników wybierze zapewne trzeci wariant. Jeśli więc kupujesz jeden, możliwie uniwersalny śpiwór, wyznacz za­kres temperatur, w jakich chcesz z niego korzystać i szukaj go wśród parametrów podawanych przez producentów na metkach i ulotkach dołączonych do różnych modeli. Producenci podają zwykle zakres wąski, w którym śpiwór zapewnia komfort termiczny oraz zakres poszerzony, w którym śpiący odczuwa zimno lub go­rąco, ale przetrwanie nocy jest możliwe. Należy przy tym pamiętać, że wrażliwość na temperaturę jest cechą indywidualną, dlatego podane przedziały mają charakter orientacyjny. Ta sama osoba może w innych temperaturach odczu­wać zimno, kiedy jest wypoczęta i najedzona - i kiedy jest głodna, zmęczona czy chora. Uważa się, że bardziej obiektywna jest tem­peratura komfortowa, natomiast temperatura ekstremalna zależy od indywidualnych odczuć użytkownika. Producenci podają zwy­kle również temperaturę maksymalną użytkowania śpiwora (izo­lacja termiczna, jaką stanowi śpiwór, może również chronić przed gorącem), ale jest to informacja niemająca raczej praktycznego znaczenia. Chcesz korzystać ze śpiwora przez większą część roku, to zdecydujesz się pewnie na jesienny, zapewniający w miarę kom­fortowy sen nawet przy kilku stopniach poniżej zera. Takie przy­mrozki, szczególnie nad ranem i przy gruncie, zdarzają się u nas jesienią i wczesną wiosną. Jeśli chcesz używać śpiwora także zimą (na biwaku, a nie w schronisku!) potrzebny będzie cieplejszy, naj­lepiej puchowy model. Śpiwory stosowane w niższych temperatu­rach mają większą masę oraz objętość i to też trzeba wziąć pod uwagę przy zakupie (nie kupuj takiego, który waży więcej niż 2 kg).

PRANIE l PRZECHOWYWANIE ŚPIWORA Po każdym użyciu należy śpiwór wysuszyć i wywietrzyć, np. wy­wiesić na sznurku lub przynajmniej rozłożyć na namiocie wewnętrzną stroną do góry. Pakując śpiwór do worka, lepiej upychać go, a nie zwijać - w ten sposób włókna wypełnienia układają się swobodniej, za każdym razem inaczej i śpiwór nie traci puszystości. Pranie śpiworów nie nastręcza problemów. Można je prać ręcz­nie lub w pralce (stosując program do delikatnych tkanin i łagod­ne środki piorące), w temperaturze do 30°C. Śpiworów nie należy wyżymać ani odwirowywać, suszy się je na sznurze, od czasu do czasu wstrząsając wypełnienie. Drobne za­brudzenia można spierać nie mocząc całego śpiwora, po strząśnięciu wypełnienia w inne miejsce. Śpiworów puchowych nie należy czy­ścić chemicznie - w ten sposób pozbawia się puch naturalnej zawartości tłuszczu. Wtedy wysycha, traci elastyczność i zdolność zwiększania objętości. Śpiwór przechowuje się wyjęty z pokrowca i rozwinięty lub w domo­wym pokrowcu, przynajmniej trzy razy większym niż transportowy. Może zdarzyć się, że rozerwiesz pokrycie śpiwora. Taką dziurę należy od razu zakleić plastrem, a po powro­cie do domu oddać śpiwór do reperacji lub samemu naszyć łatkę. Zacinający się zamek błyskawiczny śpiwora można prze­ciągnąć świeczką

4.3.  Karimata, Ten piankowy materacyk grubości kilku lub kilkunastu milimetrów nadaje miękkość biwakowemu posłaniu, niweluje drobne nierów­ności, izoluje od zimna i wilgoci. Dobra karimata nie wchłania wody, jest elastyczna i zaraz po rozwinięciu układa się płasko. Wielkość karimaty powinna być dostosowana do twojej postury. Za długa i za szeroka dodaje niosącemu niepotrzebnego ciężaru. Niepraktyczne jest noszenie karimaty ułożonej poziomo pod klapą. Najlepiej przy­troczyć ją za pomocą pasków pionowo, z boku plecaka. Wygodne, ale cięższe i droższe są materace, które po rozłożeniu same napeł­niają się powietrzem (maty samopompujące). Alumata Ona również może być podłożem do spania. Po zwinięciu zajmuje mało miejsca, ale nie ma wła­ściwości amortyzujących, jedynie izoluje od podłoża. Folia NRC To rodzaj koca z folii aluminiowej, stosowany przede wszystkim w ratownictwie. Odbija ciepło wydzielane przez ciało i nie pozwala mu wydostać się na zewnątrz. W sytuacjach awaryjnych przetrzy­masz noc, owijając się taką właśnie folią

4.4.  Płachta biwakowa,

4.5.  Saperka.

5.    Sprzęt do przygotowywania posiłków

5.1.  Nóż,

5.2.  Łyżka, widelec,

5.3.  Metalowy kubek lub kubek termiczny z przykrywką,

5.4.  Maszynka do gotowania,

5.5.  Ścierka i zmywak do naczyń,

5.6.  Termos, bidon,

5.7.  Menażka lub przynajmniej jedno metalowe naczynie z przykrywką.

6.    Przybory do szycia i reperacji (igła, nici, agrafki, taśma klejąca, kilka metrów mocnego sznurka).

7.    Żywność

8.    Apteczka osobista (z folią NRC) i jedna większa dla całej gru­py

9.    Zapałki, zapalniczka, świeczka  - awaryjną porcję zapałek i draskę należy zabezpieczyć przed zamoknięciem, np. w pudełku po kliszy. Najlepsze na wędrówkę są tzw. zapałki sztormowe, które można zapalić nawet na wietrze i kiedy zwilgotnieją.

10.   Scyzoryk wielofunkcyjny  - oprócz kilku ostrzy różnej wiel­kości scyzoryk powinien mieć małe nożyczki, otwieracz do kon­serw itp.

11.   Okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem UV

12.   Przybory do pisania.

13.   Zegarek

14.   Telefon komórkowy - wystarczy jeden na grupę, trzeba za­brać go w hermetycznym pokrowcu chroniącym przed kurzem, pia­skiem i deszczem. Oderwany od codzienności turysta wykorzy­stuje telefon komórkowy tylko w sytuacjach awaryjnych.

15.   Busola i GPS (opcjonalnie)

16.   Mapy, przewodniki - mapę trzymaj w miejscu, do którego w razie potrzeby będzie ci łatwo sięgnąć. Zabezpiecz ją przed zamoknięciem.

17.   Latarka Najbardziej funkcjonalna jest zakładana na gło­wę tzw. czołówka. Pozostawia wolne ręce, nigdzie się nie plącze, nie obija i zawsze świeci tam, gdzie skieruje się wzrok. Uła­twia nocne wyprawy kajakowe, jazdę na rowerze, wspinaczkę, urządzanie biwaku, gotowanie itp. Dobra czołówka jest lekka, wodoodporna i ma re­gulowany kąt pochylenia strumienia światła oraz wy­dajną ksenonową żarówkę lub diodę LED. Trzeba pamiętać o za­pasowej żarówce i baterii (najlepiej, aby wszystkie zabrane urzą­dzenia działały na taki sam typ baterii).

18.   Plecak  ma znaczący wpływ na samopoczucie i zdrowie użytkow­nika, dlatego pewnie w jego konstrukcji dokonał się tak zauważal­ny postęp. Tzw. „harcerska gruszka" tylko w niewielkim stopniu przypomina współczesny plecak. Nie ma on również wiele wspól­nego z popularnymi do niedawna plecakami z zewnętrznym, alu­miniowym stelażem. Starsi czytelnicy pamiętają jeszcze, jakie niedogodności wiąza­ły się z plecakami poprzedniego typu: ból pleców, piekące otarcia na barkach, bolesne napięcie mięśni karku, drętwienie ramion, ko­nieczność mocnego pochylania się dla przeciwwagi, (przez co podczas drogi miało się wzrok wbity w ścieżkę), przemoczona na plecach koszulka i niepewność, czy mimo najbardziej nawet sta­rannego pakowania coś się nie przesunie i nie będzie się boleśnie wbijać między łopatki. Dziś plecaki pozwalają uniknąć większo­ści tych przykrych doznań, głównie dzięki zastosowaniu zupełnie nowej koncepcji noszenia ładunku, który spoczywa nawet w 70 % na biodrach (a więc nie cały na barkach!), opierając się na kości krzyżowej i za pomocą odpowiednio wyprofilowanego pasa bio­drowego na kościach miednicy. Można uznać, że nazwa plecak w zasadzie jest już nieadekwatna i lepszy byłby termin „biodrzak". Kręgosłup i górna połowa ciała są odciążone, a środek ciężko­ści ładunku znajduje się blisko środka ciężkości ciała, dzięki cze­mu plecak jest stabilny i nie trzeba się pochylać, aby zachować równowagę. Ponadto ładunek nie przylega już tak ściśle do ple­ców, więc możliwe jest odparowywanie potu. Współczesne plecaki są węższe i wyższe niż ich poprzednicy ze stelażem zewnętrznym, nie wystają poza sze­rokość pleców. Łatwiej z takim plecakiem wsiąść do pociągu czy autobusu, bezpiecz­niej i wygodniej chodzić w górach. Projektuje się również plecaki przezna­czone specjalnie dla kobiet. Mają przysto­sowaną do damskiej sylwetki konstrukcję części plecowej, pasów barkowych i pasa biodrowego, zwykle wyposażone są też w dodatkowe kieszenie przeznaczone na damskie drobiazgi. Wielkość plecaka można dobrać do swoich potrzeb. Na kilku czy kilkunastodniową pieszą wyprawę opty­malny będzie plecak 60-litrowy, ale produkuje się też większe plecaki transportowe, nawet 90-i 100-litrowe. Na krótszą wycieczkę wystarczy wór 40-lub 25-litrowy.

STELAŻ Stelaż umożliwia zachowanie kształtu plecaka i ułatwia pakowa­nie. Stelaż wewnętrzny stanowią 2-3 równoległe listwy aluminio­we lub z tworzywa termoutwardzalnego, wpuszczone w specjalne kieszenie na tylnej ścianie plecaka. Można je wyjąć i przygiąć od­powiednio do kształtu własnych pleców. Dzięki nim to plecak dostosowuje się do kształtu ciała, a nie odwrotnie, jak było w ple­cakach ze stelażem zewnętrznym. To bardzo ważne, ponieważ krę­gosłup nie jest idealnie prosty, lecz lekko wygina się na kształt podwójnej litery „S" - i jest to kształt optymalny do przenoszenia wszelkich obciążeń. Anatomicznie uformowany stelaż amortyzu­je wstrząsy i zapobiega wahnięciom plecaka. Mniejsze plecaki (20-, 40-litrowe) mogą nie mieć stelaża, a ich konstrukcja opiera się zwykle na usztywnionej i wzmocnionej części plecowej.

PASY BARKOWE Pasy barkowe, czyli potocznie „szelki", są miękko wyściełane i ergonomicznie wyprofilowane - na całej swojej długości układają się płasko wokół bar­ków. Zapobiega to uciskowi na nerwy oraz naczy­nia krwionośne i w konsekwencji drętwieniu ramion. Pasy barkowe wychodzą z jednego punktu, umiesz­czonego dość nisko między łopatkami (wiele mo­deli plecaków wyższej klasy posiada regulację zaczepienia pasów barkowych, co umożliwia dopa­sowanie plecaka do długości własnych pleców). Górna część plecaka może się trochę odchylać od pleców. Do regulacji tego odchylenia służą paski odciągowe. Ich skrócenie powoduje przeniesienie większego obciążenia na barki, a wydłużenie - na biodra.

PAS BIODROWY Powinien być usztywniony, odpowiednio wyprofilowany i od we­wnątrz miękko wyłożony, zapinany na solidną, ale łatwo rozpinaną klamrę. Musi mieć regulowaną długość. Dobrze dopasowany pas biodrowy ściśle przylega do górnej części bioder. Niektóre plecaki są również wyposażone w pasy piersiowe, przy­datne, kiedy transportuje się duży ciężar.

MATERIAŁ Plecaki szyje się z mocnych, ale lekkich, wodoodpornych mate­riałów, do najlepszych tkanin tego typu należy Cordura. Tańsze plecaki szyte są z nylonu lub np. z nieco tylko gorszej od Cordury tkaniny o podobnej nazwie: Codura. Istotne jest, aby do wyko­nania plecaka użyte były dobrej jakości taśmy, klamry i zamki.

JAKI PLECAK KUPIĆ? Musisz zdecydować, do czego ma służyć plecak, który chcesz ku­pić. Czy chcesz mieć plecak transportowy (80-litrowy i większy), w którym mieści się spory nawet bagaż? Taki plecak zostawiasz w bazie i chodzisz już z mniejszym obciążeniem. Na wędrówkę, podczas której nosisz cały swój ekwipunek, nadaje się plecak mak­symalnie 60-70-litrowy. Przy zakupie trzeba sprawdzić, czy ple­cak jest starannie uszyty, czy szwy nie grożą rozpruciem itd. Należy zwrócić uwagę na wyściółkę pleców (zapobiega uciskowi przez twarde elementy bagażu), wyściółkę pasa biodrowego, tkaninę, z jakiej cały plecak jest uszyty (najlepiej, jeśli przynajmniej na ple­cach jest to materiał oddychający). Kupując plecak, trzeba go w sklepie przymierzyć. Nie wystarczy jednak zarzucić na plecy pustego wora, trzeba go obciążyć i dopiero wtedy sprawdzić możliwości wyregulowania odpowiednio do swojej sylwetki.

MAŁE PLECAKI SPECJALISTYCZNE Turysta rowerowy zasadniczą cześć swojego bagażu wozi w sa­kwach, ale w pewnych sytuacjach przydaje mu się niewielki, 20-lub 40-litrowy plecak. Oczy wiście, nic nie stoi na prze­szkodzie, żeby użytkować modele ogólnego przezna­czenia; modne i przydatne tak w miesicie, jak i poza nim. Powinny one mieć pas biodrowy i zapięcie na klatce piersiowej dla lepszej stabilizacji ładunku. Specjalne plecaki dla rowerzystów posiadają system taśm do mocowania kasku, kieszonki z siatki do suszenia mokrej bielizny w czasie jaz­dy i elementy odblaskowe dla lepszej widoczno­ści. Plecaki dla tych, którzy od rowerowych ścieżek wolą pionowe skały, mają taśmy i troczki do mocowania sprzętu wspinaczko­wego. Niektóre modele posiadają tak pomy­słowe patenty, jak np. wszyte specjalne płachty, które można roz­winąć na ziemi po to, żeby założyć buty wspinaczkowe nie stając na mokrej trawie.

PAKOWANIE PLECAKA Duży plecak podzielony jest, co najmniej na dwie komory. Zwykle też górna klapa mieści w sobie kieszeń, a często ma więcej płaskich kieszonek, zamykanych na zamek błyskawiczny. Dodatko­wą pojemność bagażową można uzyskać przez doczepienie kie­szeni bocznych, wykorzystanie troków i uszek przyszytych do plecaka oraz postawienie tzw. komina, unoszącego górną klapę ple­caka nad głowę niosącego. Komin należy wypełniać tylko w osta­teczności, gdyż podnosi on zwykle środek ciężkości ładunku. Kiedy plecak nie jest całkowicie wypchany, można go ściągnąć przyszy­tymi po bokach paskami, zapobiegając w ten sposób przemiesz­czaniu się rzeczy w środku. Dobrze spakowany plecak powinien mieć kształt zgrabnego prostopadłościanu. Niektóre plecaki mają bardzo przydatny patent w postaci zam­ka błyskawicznego wszytego z przodu, po przekątnej, przez całą górną komorę. Umożliwia to wydobycie rzeczy z jej dna bez otwie­rania górnej klapy. Należy przestrzegać reguły, by najcięższe rzeczy umieszczać blisko środka ciężkości ciała, czyli w praktyce na dnie górnej ko­mory. Koniecznie trzeba zadbać o porządek w plecaku i zapakowanie go tak, aby rzeczy potrzebne podczas drogi były w wiadomym miej­scu i najlepiej pod ręką (okrycie przeciwdeszczowe, kurtka z polaru, apteczka, pojemnik z piciem i potrzebne podczas drogi jedzenie). Należy zabezpieczyć rzeczy przed zgnieceniem, rozsypaniem, stłu­czeniem itp. Lepiej wyeliminować szklane opakowania i używać polietylenowych, zamykanych pojemników różnej wielkości. Cho­ciaż materiały, z jakich szyje się plecaki, są wodoodporne, lepiej zabezpieczyć się, pakując rzeczy w foliowe woreczki, można też wyścielić plecak dużą torbą foliową lub stosować pelerynki na plecak. Pamiętaj: jeżeli nie możesz bez problemu zarzucić swojego wora na plecy, to nie powinieneś go zabierać, dopóki nie zredukujesz jego masy. W dodatku - im trudniejszy teren, tym obciążenie po­winno być mniejsze.

DOPASOWANIE PLECAKA Aby dopasować plecak do własnej sylwetki, wykonaj kolejno na­stępujące czynności: 1. Wyjmij listwy stelaża i sprawdź, czy są wyprofilowane odpo­wiednio do twoich pleców. 2. Zapakuj prawidłowo plecak (ładunek 15-20 kg) i zapnij górną klapę. 3. Poluzuj wszystkie zapięcia systemu nośnego. 4. Zamocuj pasy barkowe, (jeśli taka możliwość istnieje w tym modelu) odpowiednio do długości własnych pleców. 5. Zaciśnij pas biodrowy tak, aby plecak opierał się na biodrach. Po zapięciu pasa biodrowego plecak powinien wystawać najwyżej kilkanaście centymetrów nad linię barków, a szelki powinny być przy­mocowane do plecaka kilka centymetrów poniżej poziomu barków. 6. Wyreguluj długość pasów barkowych. 7. Popraw napięcie pasa biodrowego, jeśli trzeba, popraw jeszcze zamocowanie pasów barkowych. 8. Wyreguluj nachylenie plecaka za pomocą pasków odciągających. Optymalna odległość między punktem zaczepienia paska odciągo­wego a najwyższym punktem barków to l,5-3 cm. Podczas wędrówki w terenie górskim poluzuj taśmy tak, aby ple­cak lekko odchylał się od pleców (sylwetka podchodzącego pod górę w naturalny sposób pochyla się do przodu, ale plecak powinien wte­dy pozostawać w pozycji pionowej i nie przygniatać idącego).   Szczegółowych informacji na temat produktów turystycznych różnych firm możesz szukać na stronie Niezależnej Grupy Testingowej: http://www.ngt.pl/ Encyklopedię wiedzy o produktach, możliwość porównania oraz opinie o sprzęcie znajdziesz na stronie: http://www.e-horyzont.pl/    

TEKST: Michał Wojtyczka ZEBRANE PRZEZ: Krzysztof Zięba HO KONSULTACJA: Wojtek Górski – specjalista ds. sprzętoznawstwa - sieć Sklepów Turystycznych HORYZONT  

Źródło: Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixelpixel